GALYNDYLARY DOLANDYRMAK: ZIBIL MESELESIMI ÝA-DA MEDENIÝET MESELESI?

Häzirki wagtda şäherleriň köçelerinde, oba ýollarynda, hatda tebigatyň iň arassa görünýän ýerlerinde hem bir hakykat gözümize ilýär: zibil. Köp adamlar muny diňe arassaçylyk meselesi hökmünde kabul edýär. Emma aslynda galyndylar meselesi has çuň – bu jemgyýetiň medeni derejesiniň aýnasydyr. Zibil öz-özünden döremeýär. Ol adamyň sarp ediş endikleriniň, jogapkärçilik düşünjesiniň we gündelik saýlawlarynyň netijesidir. Bir plastik paket, bir gezeklik gap, zerur bolmadyk satyn alyş – bularyň ählisi zibil ulgamynyň bir bölegine öwrülýär. Şonuň üçin galyndylary dolandyrmak diňe tehniki çäre däl, eýsem pikirleniş meselesidir. Galyndylary çeşmeler boýunça bölmek, gaýtadan işlemek, sarp edişi azaltmak ýaly düşünjeler diňe kanun arkaly däl, eýsem jemgyýetçilik düşünjesi arkaly ornaşmalydyr. Bu ýerde maşgalanyň, mekdebiň, mediýanyň orny örän uludyr. Çaga kiçiliginden zibiliň diňe hapa däl, eýsem jogapkärçilikdigini öwrenmeli. Zibil meselesi şäher medeniýetiniň derejesini hem görkezýär. Arassa köçeler diňe arassalaýjy gulluklaryň işi däl. Olar ýaşaýjylaryň öz şäherine bolan hormatynyň netijesidir. Şäheri öz öýi ýaly görýän adam zibili nirede bolsa hem, taşlamaz. Bu bolsa, jemgyýetçilik aňynyň ösüş derejesini görkezýär. Bu ugurda ýaşlaryň orny aýratyn bellärliklidir. Ýaşlar täze endikleri çalt kabul edýär, olar jemgyýetçilik pikirini üýtgetmäge hem ukyply. Ekologik kampaniýalar, meýletinçilik işleri, jemgyýetçilik torlaryndaky wagyzlar hem-de wagyz-nesihat duşuşyklary galyndylar meselesine täzeçil çemeleşmäni döredip biler. Köp adamlar “bir zibil nämäni üýtgeder?” diýen pikirde. Emma jemgyýet hut şol “birleriň” jeminden emele gelýär. Bir adamyň jogapkärçilikli hereketi başgalara görelde bolýar. Şeýle göreldeler köpelende, medeniýet üýtgeýär. Soňky ýyllarda dünýäde galyndylaryň möçberi ep-esli artdy. Munuň esasy sebäbi – “bir gezeklik ulan, soň taşla” medeniýetiniň giňden ýaýramagydyr. Adamzat amatlylygy jogapkärçilikden öňde goýdy. Netije-de, tebigat müňlerçe ýyllap ýok bolmaýan galyndylaryň agramyny çekmeli bolýar. Plastik, elektron galyndylar, himiki serişdeler – bular tebigatyň tebigy ulgamyna gabat gelmeýän zatlardyr. Galyndylary dolandyrmak ykdysady mümkinçilik hem bolup biler. Gaýtadan işlemek senagaty täze iş orunlaryny döredýär, serişdeleri tygşytlaýar, tebigy baýlyklara bolan basyşy azaldýar. Emma bu mümkinçilik diňe jemgyýet taýýarlykly bolanda amala aşýar. Galyndylary dolandyrmak meselesi diňe arassaçylyk ýa-da infrastruktura meselesi däl. Bu adamzat medeniýetiniň synagydyr. Zibile bolan garaýyşymyzy üýtgetmesek, tebigata bolan garaýşymyz hem üýtgemez. Tebigata hormatymyz ilkinji nobatda, öz edenimize jogapkärçilik çekmekden başlanýar.

Yhlas ANNAWELIÝEW,

Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýetiniň Daşoguz welaýat bölüminiň başlygynyň orunbasary.