Ekologiýa we saglyk: arassa daşky gurşaw näme üçin ýaşaýyş şerti?

Adamyň saglygy köplenç lukmançylyk bilen baglanyşdyrylýar. Kesel – derman, operasiýa, hassahana. Emma saglygyň düýp özeni hassahanada däl-de, eýsem daşky gurşawda emele gelýär. Adam nämeden dem alýar, näme içýär, näme iýýär – bularyň ählisi onuň saglygynyň esasy binýadydyr. Şonuň üçin ekologiýa meselesi diňe bir tebigaty goramak bolman, eýsem adamyň ýaşamak hukugyny goramakdyr.
Soňky ýyllarda dünýäde dürli keselleriň artmagy diňe genetika ýa-da durmuş stresleri bilen düşündirilip bilinmez. Howanyň hapalanmagy, suwuň hiliniň peselmegi, iýmit önümlerindäki himiki goşundylar adamyň bedenine yzygiderli täsir edýär. Bu täsir köplenç göze görünmeýär, emma onuň netijeleri uzak ýyllaryň dowamynda ýüze çykýar.
Howanyň hapalanmagy dem alyş ulgamy bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Hapaly howa diňe öýkene däl, eýsem ýürek-damar hem-de nerw ulgamlaryna täsir edýär. Şäherlerde ýaşaýan adamlaryň köpüsinde dowamly ýadawlyk, dem alyş kynçylyklary, allergiýalaryň köpelmegi tötänleýin däl. Bu ýagdaý daşky gurşawyň adamyň bedenine edýän sessiz täsiriniň netijesidir.
Suw – ýaşaýşyň esasy çeşmesidir. Emma arassa suwuň ýetmezçiligi köp sebitlerde saglyk meseleleriniň baş sebäpleriniň biridir. Ýeterlik derejede arassalanmadyk suw ýokanç keselleriň ýaýramagyna, içege ulgamynyň bozulmagyna, immunitetiň peselmegine getirýär. Arassa suw saglygyň kepilidir.
Iýmit ekologiýasy hem aýratyn ünsi talap edýär. Topragyň hapalanmagy, pestisidleriň we himiki dökünleriň aşa ulanylmagy iýmit zynjyry arkaly adamyň bedenine girýär. Adam saglyga zyýan ýetirýän maddalary yzygiderli kabul edýär. Bu bolsa, keselleriň ýuwaş-ýuwaşdan emele gelmegine sebäp bolýar.
Ekologiýa bilen saglygyň arasyndaky baglanyşyk diňe adamyň fiziki işjeňligi bilen çäklenmeýär. Tebigatyň ýok edilmegi, ýaşyl giňişlikleriň azalmagy adamyň psihologik ýagdaýyna hem täsirini ýetirýär. Arassa, ýaşyl gurşawda ýaşaýan adamlaryň ruhy ýagdaýynyň has durnukly bolýandygy ylmy taýdan subut edilendir. Tebigat adam üçin diňe ýaşaýyş ýeri bolman, eýsem ruhy deňagramlylyk çeşmesidir. Bu meselede jemgyýetiň jogapkärçiligi aýratyn möhümdir. Saglygy goramak diňe şahsy iş ýaly görünse-de, onuň düýp sebäpleri köp halatlarda jemgyýetçilik kararlaryna baglydyr. Senagat ösüşi, şäher gurluşygy, ulag syýasaty – bularyň ählisi ekologiýa arkaly adamyň saglygyna täsir edýär. Şonuň üçin saglyk meselesini ekologiýadan aýry göz öňüne getirmek asla mümkin däl. Ýaş nesiller bu baglanyşyga irki ýaşlardan düşünmelidir. Tebigata hormat bilen çemeleşýän ýaş nesiller geljekde saglygy barada has az meselelere duş geler. Ekologik medeniýet bu ýerde öňüni alyş lukmançylygynyň bir görnüşidir.
Arassa daşky gurşaw bolmasa, sagdyn jemgyýet bolup bilmez. Dermanlar keselleri bejerip biler, emma howanyň hapalygy, suwuň we iýmitiň zyýanlary saglygy bütinleýin ýok edýär. Ekologiýa – bu lukmançylykdan öňki goragdyr. Adam özüniň saglygyny goramak isleýän bolsa, ilki bilen tebigaty goramalydyr. Sebäbi saglyk tebigatdan başlanýar.

Umar BABAÝEW,
Türkmenistanyň Tebigaty goramak jemgyýetiniň
Daşoguz welaýat bölüminiň bölümçe müdiri.