Operasion sistema näme?

Operasion sistema (OS) — bu kompýuteriň ýa-da islendik akylly gurluşyň apparat üpjünçiligini (hardware) dolandyrýan we ulanyjy bilen gurluşyň arasyndaky arabaglanyşygy üpjün edýän iň esasy programma üpjünçiligidir. Gysgaça aýdylanda, operasion sistemasyz kompýuter ýa-da smartfon diňe bir "gury demirden" ybaratdyr.Gysgaça aýdylanda, operasion sistemasyz kompýuter ýa-da smartfon diňe bir "gury demirden" ybaratdyr.

Aşakda operasion sistemalaryň wezipeleri, gurluşy we iň meşhur görnüşleri barada giňişleýin makala hödürlenýär.

I.

Operasion sistemanyň esasy wezipeleri

Operasion sistema fonda gurluşyň durnukly işlemegi üçin birnäçe möhüm işleri ýerine ýetirýär:

• Resurslary dolandyrgyç: Merkezi prosessor (CPU), operatiw ýat (RAM) we hemişelik ýat (gaty disk) ýaly resurslary programmalaryň arasynda paýlaşdyrýar.

• Faýl ulgamy: Maglumatlary diskde belli bir tertipde (bukjalarda we faýllarda) saklamaga hem-de olary tapmaga kömek edýär.

• Gurluşlar bilen arabaglanyşyk: Klaviatura, syçanjyk, printer, ekran ýaly daşky gurluşlary draýwerler (driver) arkaly tanyşdyryp, olaryň utgaşykly işlemegini üpjün edýär.

• Ulanyjy interfeýsi (UI): Ulanyja komandalary aňsat bermek üçin grafiki (GUI) ýa-da tekstli (CLI) ekrany hödürleýär.

II. 

Operasion sistemanyň gurluşy

Operasion sistema birnäçe gatlakdan ybaratdyr:

1. Ýadro (Kernel): Sistemanyň "ýüregy". Ol apparat üpjünçiligi bilen göni işleýär we programmalara resurs bölüp berýär.

2. Ulgam kitaphanalary (System Libraries): Programmalaryň ýadro bilen habarlaşmagyna kömek edýän taýýar kodlar toplumsy.

3. Gabyk (Shell) we Interfeýs: Ulanyjynyň görýän we işleýän gatlagy.

III. 

Häzirki zaman iň meşhur operasion sistemalary

Operasion sistemalar ulanylýan ýerine görä birnäçe uly topara bölünýärler:

Microsoft Windows, Linux, macOS, android, iOS we başgalar.

Nurmyrat Allayarov

Computer Science Instructor at the International University for the Humanities and Development